หนังสือที่ระลึกงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ 43

       หนังสือที่ระลึกฉบับนี้จัดทำขึ้นเนื่องในโอกาสที่มหาวิทยาลัยพะเยาร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาและเครือข่ายสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศ ร่วมกันเป็นเจ้าภาพจัดงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ 43 ระหว่างวันที่ 20–22 มกราคม 2561 ณ มหาวิทยาลัยพะเยา ภายใต้แนวคิด “สดุดีอัครศิลปิน นวมินทร์มหาราชา” เพื่อเฉลิมพระเกียรติและน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ผู้ทรงเป็น “องค์อัครศิลปิน” และทรงครองสิริราชสมบัติยาวนานถึง 70 ปี ซึ่งตลอดรัชสมัยทรงมีคุณูปการอย่างอเนกอนันต์ในการทำนุบำรุง ฟื้นฟู สืบสาน และพัฒนางานด้านดนตรีไทยและนาฏศิลป์ไทยให้เจริญรุ่งเรืองมั่นคง การจัดงานครั้งนี้ยังเป็นเวทีสำคัญระดับชาติที่เปิดโอกาสให้นิสิต นักศึกษา ครูบาอาจารย์ และศิลปินจากสถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศได้ร่วมแสดงความสามารถทางดนตรีไทย แลกเปลี่ยนเรียนรู้ สร้างความรัก ความสามัคคี และร่วมกันสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมของชาติต่อไป

       จุดเด่นของหนังสือประกอบด้วยการบันทึกประวัติความเป็นมาและโครงสร้างของบทเพลงสำคัญที่ใช้บรรเลงในงาน โดยเฉพาะบทขับร้องถวายพระพร “ทศราชาศิรวาท” ประพันธ์โดย รศ.ดร.ชาลี ทองเรือง เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร บทเพลงประจำงาน “ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี” ที่ได้รับพระราชทานบทร้องจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และประพันธ์ทำนองโดยอาจารย์มนตรี ตราโมท เพลง “โหมโรงมหาราช” ซึ่งประพันธ์ขยายทำนองจากเพลงพระราชนิพนธ์ใกล้รุ่ง เราสู้ และสายฝน และชุดบทเพลงพระราชนิพนธ์ “เกษตร - กษัตริย์” ประพันธ์ทำนองโดย อาจารย์ ดร.สิริชัยชาญ ฟักจำรูญ (ศิลปินแห่งชาติ) เพื่อสะท้อนพระราชกรณียกิจด้านการส่งเสริมการเกษตร น้ำ ดิน พืช สัตว์ และการประมง ซึ่งในการบรรเลงครั้งที่ 43 นี้ รศ.ปกรณ์ รอดช้างเผื่อน ได้เรียบเรียงสกอร์โน้ตผสมผสานเครื่องดนตรีล้านนา เช่น สะล้อ ซึง ปี่จุม กลองสะบัดชัย และเครื่องดนตรีญี่ปุ่น เข้ามาร่วมบรรเลงกับวงมหาดุริยางค์ดนตรีไทยอย่างงดงามลงตัว

       นอกจากนี้ หนังสือยังได้บันทึกองค์ความรู้ทางวิชาการอันทรงคุณค่าในบทความเรื่อง “ดนตรีในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร” โดย ผศ.ดร.ภัทระ คมขำ ซึ่งได้รวบรวมข้อมูลจากการปฏิบัติงานจริงและการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญจากสำนักพระราชวังและกรมศิลปากร อธิบายถึงจารีตแบบแผนโบราณราชประเพณี ทั้งดนตรีเครื่องสูงประกอบพระบรมราชอิสริยยศในริ้วขบวน (เช่น กลองมโหระทึก ปี่ไฉน กลองชนะ แตรงอน แตรฝรั่ง และสังข์) ระบบการประโคมย่ำยามเพลงร้อยดอกหรือโศกลอยลม การถวายติงของกลองเปิง ตลอดจนวงดนตรีประกอบพระราชพิธี ได้แก่ วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ วงปี่พาทย์นางหงส์ วงปี่พาทย์มอญ และวงบัวลอยทั้ง 4 ทิศรอบพระเมรุมาศ เพื่อส่งเสด็จสู่สวรรคาลัยอย่างสมพระเกียรติยศสูงสุด พร้อมทั้งรวบรวมรายละเอียดลำดับรายการแสดง รายนามผู้บรรเลงวงมหาดุริยางค์ และข้อมูลวงดนตรีของสถาบันอุดมศึกษาทุกภาคที่เข้าร่วมงานไว้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์

สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ

สารแสดงความยินดีและข้อคิดเห็น (หน้า 5–8): สารจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม, สารจากเลขาธิการคณะกรรมการการอุดมศึกษา, สารจากนายกสภามหาวิทยาลัยพะเยา และสารจากอธิการบดีมหาวิทยาลัยพะเยา

กำหนดการงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ 43 (หน้า 9): กำหนดการและลำดับพิธีการตั้งแต่วันที่ 20–22 มกราคม 2561

รายการบรรเลง (หน้า 14): ตารางและรายละเอียดบทเพลง วัน เวลา สถานที่ และสถาบันที่ขึ้นบรรเลงในแต่ละห้องแสดงและเวทีกาดหมั้ว

บทขับร้องถวายพระพร ทศราชาศิรวาท โดย ชาลี ทองเรือง (หน้า 24): บทประพันธ์คำร้องบทขับร้องถวายพระพร

ความเป็นมาของงานดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ 43 (หน้า 25): วัตถุประสงค์ แนวคิดการจัดงาน และกิจกรรมหลักที่จัดขึ้น

ตราฉลองครองราชย์ 70 ปี ดนตรีไทยอุดมศึกษา ครั้งที่ 43 (หน้า 26): ภาพและความหมายของตราสัญลักษณ์ ออกแบบโดย รศ.ดร.ภิญโญ สุวรรณคีรี

ประวัติการจัดงานดนตรีไทยอุดมศึกษา (หน้า 27): บันทึกประวัติและเจ้าภาพการจัดงานดนตรีไทยอุดมศึกษาตั้งแต่ครั้งที่ 1 (พ.ศ. 2509) ถึงครั้งที่ 43 (พ.ศ. 2561)

ชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี (หน้า 29): ประวัติบทร้องพระราชนิพนธ์และทำนองเพลงประจำงานดนตรีไทยอุดมศึกษา

โหมโรงมหาราช และทำนองหลักเพลงโหมโรงมหาราช (หน้า 30–37): ความเป็นมา แนวคิดการประพันธ์ขยายจากเพลงพระราชนิพนธ์ พร้อมบันทึกโน้ตทำนองหลัก

เกษตร - กษัตริย์ (หน้า 38–48): ความเป็นมา บทร้องพระราชนิพนธ์ คำอธิบายเพลง โน้ตทำนองเพลง และแนวคิดการบรรเลงผสมผสานดนตรีล้านนาในงานครั้งที่ 43

การแสดงรับและส่งตราสัญลักษณ์ (หน้า 49–54): รายละเอียดการแสดงชุดรับตราสัญลักษณ์ “เริงรื่นชื่นชุมนุมฯ” และการแสดงส่งตราสัญลักษณ์ ชุด “เกียรติศรี นาคีนาคา” ส่งมอบให้มหาวิทยาลัยศิลปากร (เจ้าภาพครั้งที่ 44)

ดนตรีในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร โดย ภัทระ คมขำ (หน้า 55): บทความวิชาการเกี่ยวกับแบบแผนราชประเพณีดนตรีเครื่องสูง ริ้วขบวน และวงประโคมในพระราชพิธี

รายนามผู้บรรเลงและรายละเอียดการแสดง (หน้า 81–189): รายนามผู้บรรเลงวงเครื่องสายผสมปี่พาทย์ถวายพระพร, วงมหาดุริยางค์ (เพลงชื่นชุมนุมกลุ่มดนตรี, โหมโรงมหาราช, เกษตร-กษัตริย์), รายละเอียดการแสดงของกลุ่มสถาบันและรายสถาบัน, รายนามคณะกรรมการจัดงาน ตลอดจนรายนามสถาบันอุดมศึกษาที่เข้าร่วมงานทั้งหมด