คู่มือ การแต้มลายเครื่องเขินลายดอกไม้ (แบบเบื้องต้น)

          หนังสือ "คู่มือการแต้มลายเครื่องเขิน ลายดอกไม้ (แบบเบื้องต้น)" จัดทำโดย ณรงค์เดช ดอกแก้ว ครูช่างศิลปหัตถกรรม เครื่องเขิน ประจำปี 2569 จากโรงเรียนพิไกรวิทยา เล่มนี้ นำเสนอเรื่องราวและทักษะพื้นฐานของงานหัตถกรรมอันทรงคุณค่าที่สืบทอดมาจากชาว "ไทเขิน" ในเมืองเชียงใหม่ แต่เดิมกลุ่มชาวไทเขินมีทักษะทางช่างที่โดดเด่นหลากหลายแขนง โดยเฉพาะด้านเครื่องเงินและเครื่องรัก ซึ่งผลิตภัณฑ์เหล่านี้ได้กลายเป็นสินค้าและของที่ระลึกส่งขายลงมายังภาคกลางจนถูกเรียกขานรวมกันว่า "เครื่องเขิน" นอกจากนี้ ในภาคเหนือยังมีคำเรียกเครื่องรักอีกชื่อหนึ่งว่า "คัวฮักคัวหาง" ซึ่งมาจากคำเมืองที่ว่า คัว (เครื่องหรือสิ่งของ) ฮัก (ยางรัก) และ หาง (ชาด)

          ความโดดเด่นของเครื่องเขินเริ่มต้นจากการนำวัสดุ เช่น เครื่องจักสานไม้ไผ่ ไม้กลึง หรือวัสดุอื่น ๆ มาทาเคลือบด้วยยางรัก คุณสมบัติของยางรักจะช่วยให้ชิ้นงานมีความคงทน แข็งแรง และสามารถกันน้ำได้ โดยมีพื้นผิวเป็นสีดำ หากเป็นของใช้ในชีวิตประจำวันทั่วไปจะไม่มีการตกแต่งใด ๆ แต่หากเป็นของใช้พิเศษหรือของที่ระลึก จะมีการเพิ่มความสวยงามและคุณค่าด้วยการใช้สีแดงจากชาด (หรือแร่ซินนาบาร์) มาแต้มเขียนลาย ขูดลายแล้วถมด้วยชาด หรือประดับตกแต่งด้วยการปิดทองประดับกระจก

          เนื้อหาสำคัญของคู่มือเล่มนี้ มุ่งเน้นการถ่ายทอดเทคนิคการตกแต่งเครื่องรักด้วยการใช้พู่กันแต้มลายแบบเบื้องต้น ผู้อ่านจะได้เรียนรู้ตั้งแต่การเตรียมวัสดุอุปกรณ์ ได้แก่ พู่กันเบอร์ 00 (ศูนย์พิเศษ) สีโมโนอะครีลิค สีน้ำมัน หรือชาด พร้อมด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำมันพืชสำหรับล้างพู่กัน และดินสอหรือสีไม้สำหรับร่างแบบ จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนการฝึกปฏิบัติ เริ่มตั้งแต่การฝึกลากเส้นพู่กันให้เป็นรูปหยดน้ำลากหางยาว การนำรูปหยดน้ำมาจัดเรียงส่วนหัวให้ชิดกันและแยกส่วนหางเพื่อสร้างเป็นกลีบดอกไม้รูปแบบต่าง ๆ ทั้งกลีบหยัก กลีบหยักปลายแหลม กลีบมน และกลีบแหลม รวมไปถึงการใช้รูปทรงเรขาคณิตพื้นฐาน เช่น วงกลม สี่เหลี่ยม วงรี และรูปทรงบัวหรือหยดน้ำ ในการร่างลวดลาย คู่มือฉบับนี้จึงถือเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญในการปูพื้นฐานงานศิลปะเครื่องเขินอย่างเป็นขั้นตอนตามหลักวิชาการ