พะเยาศึกษา

          หนังสือ "พะเยาศึกษา" จัดทำขึ้นตามปณิธานของมหาวิทยาลัยพะเยาที่ว่า "ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน" เพื่อให้นิสิตและผู้อ่านมีความเข้าใจอย่างถ่องแท้ถึงท้องถิ่นที่ตนเองอาศัยอยู่ โดยรวบรวมองค์ความรู้ด้านต่างๆ จากคณาจารย์ เนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่ภูมินิเวศน์และการตั้งถิ่นฐาน ซึ่งลักษณะภูมิประเทศของพะเยาเป็นที่ราบระหว่างภูเขา มีแม่น้ำสายสำคัญคือแม่น้ำอิงและแม่น้ำยม ส่งผลให้เกิดการตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนที่มีคูคันดินล้อมรอบ หรือที่เรียกว่า "เวียง" ต่อมาได้กล่าวถึงพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ตั้งแต่ยุคก่อนพุทธศตวรรษที่ 19 มีการก่อตั้งเมืองภูกามยาว (พะเยา) โดยขุนจอมธรรม ผ่านช่วงเวลาของการเป็นอาณาจักรอิสระที่มีความสัมพันธ์ฉันมิตรกับอาณาจักรสุโขทัยและเชียงราย จนกระทั่งถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านนา ตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า และกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของกรุงรัตนโกสินทร์ จนกระทั่งได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดพะเยาในปี พ.ศ. 2520 

          นอกจากนี้ หนังสือยังได้อธิบายถึงตำนานและความเชื่อที่หล่อหลอมจิตวิญญาณของชาวพะเยา เช่น ตำนานกว๊านพะเยา (หนองเอี้ยง) และตำนานพระเจ้าตนหลวง พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง หนังสือยังได้นำเสนอเรื่องราวของชาติพันธุ์ที่หลากหลายกว่าสิบกลุ่มที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานและอยู่ร่วมกันในพะเยา ตลอดจนกล่าวถึง "คำเมือง" ซึ่งเป็นภาษาหลักที่ใช้สื่อสารในจังหวัด รวมถึงศิลปกรรม สถาปัตยกรรม และดนตรีท้องถิ่นที่เป็นเอกลักษณ์ ท้ายที่สุด ได้นำเสนอแนวทางการพัฒนาความมั่นคงของชุมชนในพะเยาผ่านกองทุนสวัสดิการชุมชน เพื่อเป็นแนวทางสำหรับอนาคต 

6. สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ 

บทที่ 1 ภูมินิเวศน์และการตั้งถิ่นฐานของจังหวัดพะเยา: อธิบายลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศ ทรัพยากรธรรมชาติ และพัฒนาการด้านภูมิศาสตร์ในการตั้งถิ่นฐานของชุมชนบริเวณลุ่มน้ำอิงตอนล่าง

บทที่ 2 พัฒนาการทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีของเมืองพะเยา: นำเสนอหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี เมืองโบราณ แหล่งโบราณคดี และพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของพะเยาตั้งแต่การตั้งถิ่นฐาน

บทที่ 3 ตำนาน ความเชื่อ และศาสนาของชาวพะเยา: เล่าถึงตำนานที่สำคัญ เช่น ตำนานกว๊านพะเยา ตำนานพระเจ้าตนหลวง และความเชื่อตลอดจนศาสนาที่ชาวพะเยานับถือ

บทที่ 4 ภาษาหลักในจังหวัดพะเยา: อธิบายถึงภาษาหลักที่ใช้ในจังหวัด (คำเมือง) และลักษณะทางภาษา

บทที่ 5 ชาติพันธุ์ในพะเยา : การเมือง พลวัตและความสัมพันธ์: กล่าวถึงกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ที่หลากหลายในพะเยา เช่น ลัวะ เงี้ยว ไทลื้อ คนจีน จีนยูนนาน ลาวเวียงจันทน์ ขมุ คนอีสาน ภูไท พม่า สิกข์ มุสลิม ม้ง อิ้วเมี่ยน

บทที่ 6 ศิลปกรรมและดนตรีท้องถิ่นของชาวพะเยา: รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับสถาปัตยกรรม จิตรกรรม ประติมากรรม นาฏศิลป์ ดนตรี และศิลปกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิต

บทที่ 7 การพัฒนาศักยภาพความมั่นคงของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดพะเยา: นำเสนอเรื่องความมั่นคงทางการเงิน การรักษาสมาชิก และข้อเสนอแนะในการพัฒนากองทุนสวัสดิการชุมชน