เล่าขานจาก... "คนพื้นถิ่น"

หนังสือ "เล่าขานจาก... คนพื้นถิ่น" เป็นการรวบรวมบทความจำนวน 33 บทความ ที่เคยตีพิมพ์ในหน้าหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นหลายฉบับ เช่น ภูกามยาว, งำเมือง, พะเยารัฐ, พลเมืองเหนือ และพะเยาเพรส (ช่วงปี พ.ศ. 2557-2558) เนื้อหาถูกถ่ายทอดผ่านมุมมองและความสำนึกรักบ้านเกิดของผู้เขียนที่เป็นคนพื้นถิ่นอย่างแท้จริง โดยนำเสนอเรื่องราวประวัติศาสตร์ อารยธรรม ความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ และวิถีชีวิตของผู้คนหลากหลายเผ่าพันธุ์ในจังหวัดพะเยา ด้วยภาษาที่สื่อสารอย่างตรงไปตรงมาและจริงใจตามแบบฉบับคนต่างจังหวัด

สาระสำคัญส่วนหนึ่งที่โดดเด่นในหนังสือเล่มนี้คือ การพลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ของจังหวัดพะเยาให้กลายเป็น "เมืองแห่งการศึกษา" ผู้เขียนได้บันทึกภาพบรรยากาศอันน่าภาคภูมิใจในช่วงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2557 ซึ่งเป็นสัปดาห์พระราชทานปริญญาบัตรของมหาวิทยาลัยพะเยา บรรยากาศทั่วทั้งเมืองเต็มไปด้วยความคึกคัก ร้านอาหารและโรงแรมเนืองแน่นไปด้วยผู้คน ซึ่งภาพความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาอย่างง่ายดาย แต่มหาวิทยาลัยพะเยาต้องผ่านการต่อสู้และผลักดันอย่างหนักหน่วงยาวนานเกือบ 20 ปี โดยเริ่มต้นจากการเป็น มหาวิทยาลัยนเรศวร วิทยาเขตสารสนเทศพะเยา (ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2538) ก่อนจะก้าวกระโดดขึ้นมาเป็นมหาวิทยาลัยเอกเทศที่สมบูรณ์

เบื้องหลังการก่อตั้งมหาวิทยาลัยพะเยานั้น เกิดจากการรวมพลังกันของทุกภาคส่วนในจังหวัด ทั้งประชาชน สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ผู้ว่าราชการจังหวัด และภาคเอกชน ที่ได้ร่วมกันชี้แจงต่อคณะกรรมการพิจารณาทบวงมหาวิทยาลัย เหตุผลสำคัญระดับชาติที่นำมาใช้เป็นข้อต่อรองคือ "ปัญหาเด็กสาวในหมู่บ้านเข้าสู่การขายบริการทางเพศ" ซึ่งเป็นปัญหาทางสังคมที่รุนแรงในอดีต และวิธีเดียวที่จะแก้ปัญหานี้ได้อย่างยั่งยืนคือ การนำการศึกษาที่สะดวกและประหยัดค่าใช้จ่ายมาสู่เยาวชนในพื้นที่ นอกจากนี้ยังได้รับความเสียสละจากชาวบ้านในพื้นที่ตำบลแม่กาที่ยอมแบ่งปันที่ดินทำกิน จนสามารถรวบรวมพื้นที่ได้กว่า 5,000 ไร่ ทำให้ปัจจุบันมหาวิทยาลัยพะเยามีการจัดการเรียนการสอนถึง 14 คณะ 3 วิทยาลัย มีนักศึกษากว่า 21,000 คน

ในตอนท้าย ผู้เขียนได้ฝากข้อคิดและมุมมองต่อทิศทางการพัฒนาเมืองพะเยาในอนาคตว่า ท่ามกลางกระแสการพัฒนาที่หลายคนอยากให้พะเยาเป็นเมืองท่องเที่ยวชายแดน หรือเมืองนิคมอุตสาหกรรม ผู้เขียนกลับมองว่าพะเยาควรเติบโตในฐานะ "เมืองแห่งการศึกษาและศิลปวัฒนธรรม" ตามรากเหง้าอดีตอันรุ่งเรืองที่เต็มไปด้วยโบราณสถานและพระพุทธรูปหินทราย การก้าวไปข้างหน้าจึงควรเป็นไปในลักษณะ "ก้าวหน้าและมองหลัง" คือพัฒนาเมืองไปพร้อมกับการอนุรักษ์ธรรมชาติและอารยธรรม เพื่อให้พะเยาเป็นเมืองที่น่าอยู่และมีชีวิตชีวาอย่างยั่งยืน

6. สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ

จากสารบัญของหนังสือ สามารถจัดกลุ่มเนื้อหาคร่าวๆ เพื่อให้เห็นภาพรวมของหนังสือได้ดังนี้:

ประวัติศาสตร์และการสร้างเมืองพะเยา: เนื้อหาบอกเล่าความเป็นมาของการก่อตั้งและพัฒนาจังหวัด เช่น จังหวัดพะเยา: 38 ปีของการสร้างบ้านแปงเมือง, กลุ่มพัฒนาเมืองพะเยา: ชัยชนะบนเส้นทางที่ท้าทาย, การอนุรักษ์และพัฒนาคูเมืองพะเยา, และประวัติศาสตร์น้ำท่วมเมืองพะเยาปี 2448

บุคคลสำคัญและสตรีแห่งล้านนา: เล่าถึงประวัติและบทบาทของบุคคลสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์ เช่น พญางำเมือง (ในมุมมองของคนบันทึก), เจ้าศรีอโนชา (แม่ญิงล้านนาและวีรสตรีคนกรุงเทพฯ), รวมถึงบทความเกี่ยวกับ "แม่หญิงพะเยา"

การศึกษาและมหาวิทยาลัยพะเยา: เจาะลึกความเป็นมาของการเป็นเมืองแห่งการศึกษา, เรื่องราวเกี่ยวกับที่ดินหน้ามหาวิทยาลัยพะเยา และวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป

ศาสนา วัฒนธรรม และการท่องเที่ยว: มีการบันทึกเรื่องราวของวัดพระเจ้ายังย้อง, จากหลวงพ่อนากถึงฉัตรทองคำ, เสน่ห์ล้านนาตะวันออก, กว๊านพะเยา (การพลิกวิกฤตให้เป็นโอกาส), ตลอดจนเทศกาลดอกไม้งามและพลุสวยริมกว๊านพะเยา รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของพระสงฆ์ในเมืองพะเยายุคดิจิทัล

บันทึกการเดินทางและมุมมองทางสังคม: หนังสือยังสอดแทรกบทความเกี่ยวกับการเดินทางและประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ซีรีส์บันทึกการเดินทางไปสิบสองปันนา (ตอนที่ 1-4) และเรื่องราววิถีชีวิต ของกิน และงานแต่งงานในเมืองหลวงพระบาง รวมถึงบทความเชิงสะท้อนความคิดและสังคม เช่น ข้อคิดก่อนเกษียณ และเสียดายโอกาส