โบราณสถานล้านนา : รูปแบบและภาพสันนิษฐาน

หนังสือเล่มนี้เป็นผลผลิตจากโครงการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ "การส่งเสริมการเรียนรู้โบราณสถานล้านนาด้วยการสร้างสรรค์ภาพ 3 มิติ และรูปแบบสันนิษฐานซากโบราณสถาน" โดยได้รับการสนับสนุนจากกองทุนส่งเสริมศิลปะร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม เนื้อหาหลักมุ่งเน้นการฟื้นคืนชีวิตให้กับ "ซากโบราณสถาน" ในวัฒนธรรมล้านนาจำนวนกว่า 12 แห่งที่อยู่ในสภาพชำรุดทรุดโทรมหรือเหลือเพียงส่วนฐาน ให้กลับมาปรากฏเป็นภาพสถาปัตยกรรมที่สมบูรณ์ชัดเจนอีกครั้งผ่านมิติของงานศิลปะร่วมสมัย

หัวใจสำคัญของการดำเนินงานคือการใช้ระบบ "มอก" ซึ่งเป็นชุดองค์ความรู้และภูมิปัญญาดั้งเดิมของช่างโบราณล้านนาในการกำหนดสัดส่วนและมาตรฐานการสร้างงานศิลปกรรม ผู้เขียนได้ลงพื้นที่สำรวจ วัดขนาด และถอดรหัสสัดส่วนจากฐานรากของโบราณสถานที่เหลืออยู่ นำมาคำนวณผ่านสูตร "มอกวิหาร" (เช่น แม่ 12, 16, 18) และ "การท่าวฮ่าง" เพื่อหาความสูงและรูปทรงที่ใกล้เคียงความเป็นจริงที่สุดตามคติความงามของคนโบราณ จากนั้นจึงประยุกต์ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์กราฟิก (Sketch Up) ในการขึ้นรูปภาพสันนิษฐาน 3 มิติ

หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงงานวิชาการที่เข้มข้นเท่านั้น แต่เป็นการผสมผสานระหว่างทักษะเชิงช่างโบราณ ข้อมูลทางโบราณคดี เอกสารทางประวัติศาสตร์ และจินตนาการเชิงสุนทรียภาพของผู้สร้างสรรค์ เพื่อกระตุ้นให้เกิดการรับรู้และเรียนรู้อดีตผ่านมิติวรรณกรรมร่วมสมัย ช่วยให้คนรุ่นใหม่สามารถมองเห็นภาพความรุ่งเรืองของสถาปัตยกรรมล้านนาได้อย่างเป็นรูปธรรม และเป็นการสืบสานคุณค่าทางประวัติศาสตร์ให้คงอยู่คู่สังคมไทยสืบไป

สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ:

บทที่ 1 วัดและการวางผังวัดในล้านนา: กล่าวถึงประวัติการก่อรูปของวัดตั้งแต่สมัยพุทธกาล การจำแนกประเภทของวัดตามสถานภาพผู้สร้าง ระบบการกัลปนา (อุทิศที่ดินและแรงงาน) และการวางผังวัดโดยใช้หลักดาราศาสตร์และโหราศาสตร์

บทที่ 2 รูปแบบสถาปัตยกรรมหลักและองค์ประกอบ: วิเคราะห์รายละเอียดและรูปแบบของสถาปัตยกรรมหลัก ได้แก่ เจดีย์ (ทรงระฆังและทรงปราสาท), วิหาร (ผังและองค์ประกอบเสา), หอไตร และประตูโขง รวมถึงคำศัพท์พื้นถิ่นที่ใช้เรียกส่วนประกอบต่างๆ

บทที่ 3 แนวคิดเรื่องสัดส่วนและแนวทางการสร้างสรรค์ภาพสันนิษฐาน: อธิบายวิธีการถอดรหัสสัดส่วนด้วยระบบ "มอก" และ "การท่าวฮ่าง" ทั้งในส่วนของวิหารและเจดีย์ เพื่อเป็นเกณฑ์ในการสร้างภาพจำลองที่ถูกต้องตามหลักวิชาช่าง

บทที่ 4 โบราณสถานล้านนา : รูปแบบและภาพสันนิษฐาน: นำเสนอผลการศึกษาและภาพสันนิษฐาน 3 มิติของโบราณสถาน 12 แห่งในพื้นที่เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง พะเยา เชียงราย และน่าน เช่น วัดอุโมงค์, วัดพระเจ้าดำ, วัดร่องไฮ และวัดเจดีย์หลวง

บทที่ 5 บทสรุป: สรุปผลการดำเนินโครงการวิจัยและความสำคัญของภาพสันนิษฐานที่มีต่อการศึกษาประวัติศาสตร์ศิลปะล้านนา