ตำนานพื้นเมืองพะเยา

      หนังสือเล่มนี้เป็นผลงานการปริวรรตหรือการถ่ายทอดเนื้อหาจากคัมภีร์ใบลานอักษรธรรมล้านนามาเป็นภาษาไทยปัจจุบัน โดยมุ่งเน้นที่การสืบค้นและรวบรวมประวัติศาสตร์ของเมืองพะเยา (หรือเมืองภูกามยาวในอดีต) ผู้ปริวรรตได้ใช้ความพยายามในการศึกษาต้นฉบับจากหลายแหล่ง โดยเฉพาะสำเนาไมโครฟิลม์คัมภีร์ใบลานของวัดศรีโคมคำ (วัดพระเจ้าตนหลวง) และฐานข้อมูลของสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ รวมถึงการนำฉบับของสำนักหอสมุดแห่งชาติที่ได้รับการปริวรรตโดยผู้เชี่ยวชาญท่านอื่นมาพิมพ์ร่วมด้วยเพื่อให้ได้เนื้อหาที่สมบูรณ์และมีความหลากหลายของสำนวน

      วัตถุประสงค์หลักของการจัดทำคือเพื่อช่วยให้ผู้อ่านทั้งในและนอกท้องถิ่นสามารถเข้าถึงเนื้อหาประวัติศาสตร์พะเยาได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น โดยเฉพาะในฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2 ที่มีการปรับปรุงบทวิเคราะห์ แก้ไขคำผิด และเพิ่มคำอธิบายเชิงอรรถมากกว่า 20 คำ เพื่ออธิบายศัพท์โบราณที่อาจไม่เป็นที่คุ้นเคยในปัจจุบัน นอกจากนี้ยังมีการเปลี่ยนชื่อหนังสือจาก "ตำนานเมืองพะเยา" เป็น "ตำนานพื้นเมืองพะเยา" เพื่อให้สื่อความหมายได้ตรงกับเนื้อหาภายในเล่มที่เน้นความเป็นมาของผู้คนและการสร้างเมืองอย่างลึกซึ้ง

      เนื้อหาภายในประกอบด้วยบทวิเคราะห์ทางประวัติศาสตร์และตำนานที่สะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และความมุมานะของผู้คนในแถบลุ่มน้ำโขงและลุ่มน้ำอิง การจัดทำได้รับการสนับสนุนจากหลายภาคส่วน ทั้งในด้านวิชาการจากอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านล้านนาคดี และงบประมาณสนับสนุนการจัดพิมพ์จากมหาวิทยาลัยพะเยา หนังสือเล่มนี้จึงไม่เพียงแต่เป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการอนุรักษ์ภาษาและอักษรธรรมล้านนาให้คงอยู่สืบต่อไปในฐานะมรดกทางวัฒนธรรม

สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ

เนื้อหาในหนังสือถูกแบ่งออกเป็นส่วนๆ ตามลำดับเหตุการณ์สำคัญและบทวิเคราะห์ ดังนี้:

      ส่วนนำและบทวิเคราะห์: เริ่มต้นด้วยคำนิยม คำนำ และบทวิเคราะห์เกี่ยวกับตำนานเมืองพะเยา รวมถึงคำชี้แจงขั้นตอนการปริวรรตจากอักษรธรรมล้านนา
      ตำนานยุคสร้างโลกและต้นตระกูล: กล่าวถึงพญาภุมเทวา ปฐมศักราช และการสืบเชื้อสายของตระกูลลาวจก (ลวจังคราช) ซึ่งเป็นบรรพบุรุษผู้สร้างเมืองเงินยาง
      การก่อสร้างเมืองพะเยา (ภูกามยาว): รายละเอียดการเสด็จมาของพญาจอมธรรมเพื่อสร้างเมืองภูกามยาว (พะเยา) การสำรวจชัยภูมิเมือง และการสถาปนาเมืองตามคำทำนายของปุโรหิต
      ยุคของกษัตริย์นักรบและวีรบุรุษ: ครอบคลุมเรื่องราวของพญาเจือง (ขุนเจือง) ตั้งแต่การกำเนิด การคล้องช้าง และการขยายอำนาจไปยังเมืองน่านและเมืองแพร่
      ยุคทองและการเจริญสัมพันธไมตรี: เนื้อหาสำคัญในสมัยพญางำเมือง รวมถึงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ "สัญญาพันธไมตรีสามกษัตริย์" ระหว่างพญางำเมือง พญามังราย และพญาร่วง (พ่อขุนรามคำแหง) และการร่วมกันสร้างเมืองเชียงใหม่
      ตำนานพุทธศาสนาและปูชนียสถาน: เรื่องราวการสร้างพระพุทธรูปหนองเอี้ยง และประวัติการสร้างพระเจ้าตนหลวง วัดศรีโคมคำ ซึ่งเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองพะเยา
      ส่วนท้าย: ประกอบด้วยบรรณานุกรมและภาคผนวกที่แสดงตัวอย่างไมโครฟิลม์คัมภีร์ใบลานต้นฉบับ