ไทเขินแห่งเชียงตุง (Tai Khun of Kengtung)

        หนังสือ "ไทเขินแห่งเชียงตุง" เป็นผลงานทางวิชาการที่สำคัญซึ่งจัดทำโดย โครงการจัดตั้งศูนย์ศิลปวัฒนธรรมล้านนา (ไต) มหาวิทยาลัยพะเยา โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อรวบรวมและเผยแพร่องค์ความรู้เกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในตระกูลภาษาไต-กะได โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่ม "ไทเขิน" ในเมืองเชียงตุง ประเทศเมียนมาร์ ซึ่งมีความเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์และสายรากวัฒนธรรมที่ใกล้ชิดกับดินแดนล้านนาทางตอนเหนือของประเทศไทย

        เนื้อหาในเล่มนี้เกิดจากการค้นคว้าและสะสมข้อมูลอย่างยาวนานของ อาจารย์วิถี พานิชพันธ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปวัฒนธรรมล้านนา ซึ่งได้ลงพื้นที่เก็บข้อมูลทางเอกสารและภาพถ่ายทั้งในประเทศเมียนมาร์ จีน ลาว และเวียดนาม หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่บันทึกทางประวัติศาสตร์ แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความเข้าใจถึงอัตลักษณ์ของชาวไทเขินที่มีความรุ่งเรืองและมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทั้งในด้านการปกครอง วิถีชีวิต ความเชื่อทางศาสนา และงานประณีตศิลป์

        สาระสำคัญที่หนังสือมุ่งนำเสนอคือการฉายภาพความรุ่งเรืองของเชียงตุงตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผ่านมุมมองทางประวัติศาสตร์ที่หลากหลาย ทั้งในช่วงการปกครองของราชวงศ์มังราย, ยุคภายใต้การปกครองของพม่า, อังกฤษ, และไทย จนถึงสถานะในปัจจุบัน นอกจากนี้ยังเน้นย้ำถึงบทบาทของพุทธศาสนาที่เป็นศูนย์กลางจิตใจของชาวไทเขิน ซึ่งสะท้อนออกมาผ่านสถาปัตยกรรมวัดวาอารามและจารีตประเพณีที่ยังคงสืบทอดมาอย่างเข้มแข็ง หนังสือเล่มนี้จึงถือเป็นเอกสารอ้างอิงที่มีคุณค่าสูงในเชิงวิชาการและการอนุรักษ์ ช่วยให้ผู้อ่านเห็นถึงความเปลี่ยนแปลงและการปรับตัวของชาวไทเขินในแต่ละช่วงเวลา และเป็นการเชื่อมสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมระหว่างกลุ่มไทเขินและไทญวนให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น

      เนื้อหาในหนังสือถูกแบ่งออกเป็นหมวดหมู่ที่ครอบคลุมทุกมิติของเมืองเชียงตุงและชาวไทเขิน ดังนี้:

• ภาคประวัติศาสตร์และการเมือง: เริ่มต้นด้วยการทำความรู้จักกับกลุ่มชาติพันธุ์ไทเขินและที่ตั้งของเมืองเชียงตุง ไล่เรียงลำดับเหตุการณ์ตั้งแต่ยุคตำนาน พงศาวดาร ราชวงศ์มังราย ไปจนถึงยุคที่เชียงตุงอยู่ภายใต้การปกครองของอำนาจต่างๆ เช่น พม่า อังกฤษ และไทย จนถึงสถานะในยุคปัจจุบัน
• ภาคศาสนาและสถาปัตยกรรม: เจาะลึกเรื่องพุทธศาสนาในเชียงตุง ซึ่งเป็นรากฐานของวิถีชีวิต รวมถึงการแนะนำศาสนสถานและอาคารสำคัญที่มีความโดดเด่นทางสถาปัตยกรรม
• ภาคศิลปวัฒนธรรมและวิถีชีวิต: นำเสนอรายละเอียดเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรม ภาษา วรรณกรรม และระบบการศึกษาของชาวไทเขิน รวมถึงลักษณะการทำมาหากินและระบบเศรษฐกิจในเมืองเชียงตุง
• ภาคอัตลักษณ์และภูมิปัญญา: รวบรวมข้อมูลเรื่องอาหารการกิน การแต่งกาย และงานสิ่งทอซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของไทเขิน
• ภาคความสัมพันธ์: บทสรุปที่กล่าวถึงสายสัมพันธ์อันยาวนานระหว่างชาวไทเขินและชาวไทญวน พร้อมด้วยส่วนอ้างอิงและบทคัดย่อเพื่อการศึกษาต่อยอด