วารสารพะเยาปริทัศน์ [Phayao Perspectives] ปีที่ 2 ฉบับที่ 2 (พฤศจิกายน 2560) ตอน "ภูลังกา : ประวัติศาสตร์ สงคราม ความเป็นชาติพันธุ์และความเป็นไทย การท่องเที่ยวและโลกาภิวัตน์"

        วารสารฉบับนี้เป็นผลผลิตทางวิชาการที่เกิดจากการลงพื้นที่ศึกษาของคณาจารย์และนิสิตชั้นปีที่ 4 รหัส 56 สาขาวิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา โดยมุ่งเน้นการถ่ายทอดเรื่องราวของ "ภูลังกา" ในเขตตำบลผาช้างน้อย อำเภอปง จังหวัดพะเยา ผ่านมิติที่หลากหลายทั้งในเชิงประวัติศาสตร์ การเมือง ชาติพันธุ์ และการเปลี่ยนแปลงในยุคปัจจุบัน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างองค์ความรู้ "พะเยาศึกษา" ให้เป็นหลักฐานทางวิชาการแก่ท้องถิ่น

        เนื้อหาหลักให้ความสำคัญกับกลุ่มชาติพันธุ์ "ชาวอิ้วเมี่ยน (เย้า) และชาวม้ง" ซึ่งอพยพมาจากประเทศจีนตั้งแต่อดีตก่อนการสร้างรัฐ-ชาติ เอกสารได้ฉายภาพให้เห็นถึงการเปลี่ยนผ่านจากการปกครองตนเองอย่างอิสระ สู่การเข้ามาของอำนาจรัฐส่วนกลางผ่านนโยบายการกลืนกลายสู่ "ความเป็นไทย" โดยเฉพาะในช่วงสงครามเย็นที่ภูลังกากลายเป็นสมรภูมิความขัดแย้งระหว่างอุดมการณ์ทางการเมืองระดับโลก ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อชีวิตและความทรงจำของชาวบ้านในพื้นที่ที่ต้องเผชิญกับภัยสงครามและการถูกตราหน้าว่าเป็นผู้บุกรุกทำลายป่าไม้จากนโยบายอนุรักษ์ธรรมชาติในเวลาต่อมา

        นอกจากแง่มุมความขัดแย้ง หนังสือยังนำเสนอการปรับตัวของชุมชนผ่านมิติ "ความเป็นไทย" ที่ถูกส่งผ่านระบบโรงเรียน การศึกษา และโครงการหลวงปางค่า รวมถึงการวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงเชิงเศรษฐกิจจากสังคมเกษตรกรรมและพื้นที่สู้รบ สู่การเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ มีการนำเสนอเรื่องราวของภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น ลายปักผ้า ประเพณี และความเชื่อ เพื่อสะท้อนให้เห็นว่าความเป็นชาติพันธุ์ไม่ได้หายไปแต่ได้ถูกปรับเปลี่ยนและนิยามใหม่ให้สอดรับกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

        บทสรุปของหนังสือเน้นย้ำถึงการมองภูลังกาใน 2 มิติ คือ มิติแนวตั้ง (ประวัติศาสตร์การเดินทางและการต่อสู้) และ มิติแนวนอน (ภูมิศาสตร์ ความเชื่อ และวิถีชีวิตปัจจุบัน) เพื่อถักทอเป็นตาข่ายความรู้ที่สมบูรณ์ โดยคาดหวังว่าการถอดบทเรียนจากอดีตจะช่วยให้คนในท้องถิ่นและผู้ที่สนใจเข้าใจความซับซ้อนของพื้นที่แห่งนี้ และสามารถพัฒนาภูลังกาให้เป็นแหล่งเรียนรู้และท่องเที่ยวระดับโลกได้อย่างยั่งยืน

เนื้อหาถูกแบ่งออกเป็น 6 บทหลัก รวม 20 หัวข้อย่อย ดังนี้:

• บทที่ 1 สภาพโดยทั่วไป: ปูพื้นฐานด้านภูมิศาสตร์ของภูลังกา
• บทที่ 2 ชาติพันธุ์ ตำนาน และประวัติศาสตร์: กล่าวถึงการอพยพตั้งถิ่นฐานของชาวเมี่ยนและม้ง รากเหง้าการปกครอง และเรื่องเล่าความเชื่อในท้องถิ่น
• บทที่ 3 ไฟและขอนฟืนบนภูลังกา (สงคราม): เจาะลึกเหตุการณ์การสู้รบในช่วงสงครามเย็น เส้นทางยุทธศาสตร์ และความทรงจำของอดีตสหายชาวม้ง
• บทที่ 4 ความเป็นชาติพันธุ์และความเป็นไทย: นำเสนอการปรับตัวผ่านวัฒนธรรม เช่น ลายปักผ้า บทบาทของโรงเรียนบ้านใหม่ปางค่า และประเพณีที่ผสมผสานความเป็นไทย
• บทที่ 5 การค้า การท่องเที่ยว และโลกาภิวัตน์: วิเคราะห์ผลกระทบของเศรษฐกิจสมัยใหม่ โครงการหลวง การเกิดขึ้นของรีสอร์ท และความขัดแย้งเรื่องพื้นที่กับหน่วยงานรัฐ
• บทที่ 6 บทสรุปและส่งท้าย: สรุปภาพรวมการเปลี่ยนแปลงจาก "สนามรบ" สู่ "การท่องเที่ยว" และข้อเสนอแนะในการสร้างอนุสรณ์สถานเพื่อถอดบทเรียนความขัดแย้ง