“ภูมิรู้สู้วิกฤต” เทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นครั้งที่ 3

       หนังสือเล่มนี้เป็นลำดับที่ 6 ในชุดพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ซึ่งรวบรวมเนื้อหาจากการจัดงานเทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นครั้งที่ 3 โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อแสดงให้เห็นถึง "พลังทางปัญญา" และความเข้มแข็งของคนธรรมดาสามัญในท้องถิ่นต่าง ๆ ของสังคมไทยที่ต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์หลากหลายรูปแบบ เนื้อหาภายในมุ่งเน้นไปที่การถอดบทเรียนว่าชุมชนจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นได้อย่างไร โดยไม่ได้พึ่งพาเพียงตำราหรือเทคโนโลยีสมัยใหม่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการนำภูมิปัญญาดั้งเดิม การประดิษฐ์คิดค้นนวัตกรรม และการใช้ระบบประเพณีพิธีกรรมมาปรับใช้เพื่อความอยู่รอด

       หัวใจสำคัญของหนังสือเล่มนี้คือการนิยาม "พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น" ใหม่ ว่าไม่ใช่เป็นเพียงสถานที่เก็บรักษาของเก่าหรือเรื่องราวในอดีตที่หยุดนิ่ง แต่เป็นสิ่งที่มีชีวิต มีตัวตน และมีบทบาทสำคัญในการเป็นคลังความรู้ที่ช่วยให้ชุมชนสามารถสื่อสารอัตลักษณ์และประสบการณ์การเรียนรู้ร่วมกัน พิพิธภัณฑ์ทั้ง 68 แห่งที่ปรากฏในเล่มได้ร่วมกันถ่ายทอดเรื่องราวความทุกข์ยากและการต่อสู้ ทั้งจากวิกฤตที่เกิดขึ้นฉับพลันอย่างภัยธรรมชาติ หรือวิกฤตที่ค่อย ๆ รุกคืบเข้ามาอย่างการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรม

       นอกจากนี้ หนังสือยังสะท้อนถึงความพยายามของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรในการสร้าง "สังคมอุดมปัญญา" โดยการเผยแพร่ผลงานวิชาการที่มีคุณภาพเพื่อกระตุ้นความคิดและสร้างแรงบันดาลใจให้นักวิชาการรุ่นใหม่ รวมถึงผู้อ่านทั่วไป ได้ตระหนักถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์และการอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลท่ามกลางความแตกต่างหลากหลาย โดยมีความหวังว่าภูมิปัญญาเหล่านี้จะเป็นฐานรากสำคัญในการตัดสินใจเมื่อสังคมต้องเผชิญกับภาวะวิกฤตในอนาคต

       เนื้อหาถูกแบ่งออกเป็น 5 ส่วนหลัก ตามประเภทของวิกฤตที่ชุมชนต้องเผชิญ ดังนี้:

       ภูมิรู้ สู้วิกฤตภัยธรรมชาติ: นำเสนอการใช้ความเชื่อและพิธีกรรมเพื่อสร้างขวัญกำลังใจ เช่น แห่นางแมว การจุดบั้งไฟพญานาค และการจัดการทรัพยากรน้ำในยามแล้งหรือน้ำท่วม รวมถึงการปรับตัวของชุมชนชายฝั่งที่เผชิญกับภัยพิบัติทางทะเล

       ภูมิรู้ สู้วิกฤตโรคภัย: รวบรวมวิธีการรักษาโรคด้วยสมุนไพร พิธีกรรมความเชื่อที่ช่วยเยียวยาจิตใจ (เช่น พิธีเหยา หรือ มะโย่งดีรี) ซึ่งเป็นการมองสุขภาพในมิติทางสังคมและวัฒนธรรมมากกว่าแค่เรื่องทางกายภาพ

       ภูมิรู้ สู้วิกฤตสงครามและการเมือง: บันทึกความทรงจำของคนในท้องถิ่นที่ผ่านยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 การจัดการความปลอดภัยในชีวิต และการรักษาอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมือง

       ภูมิรู้ สู้วิกฤตเศรษฐกิจ: เรื่องราวการปรับตัวของชาวบ้านต่อระบบเศรษฐกิจทุนนิยม การสร้างธนาคารชีวิตกลุ่มออมทรัพย์ การบริหารจัดการตลาดชุมชน และการแปรรูปทรัพยากรท้องถิ่นให้เป็นทุน

       ภูมิรู้ สู้วิกฤตความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม: เจาะลึกการสืบสานและปรับปรุงงานศิลปหัตถกรรม ประเพณี และภาษาถิ่น (เช่น การฟื้นฟูภาษาซอง หรือเครื่องปั้นดินเผาเวียงกาหลง) เพื่อให้คงอยู่ได้ในโลกสมัยใหม่โดยไม่สูญเสียรากเหง้า