พจนานุกรมล้านนา-ไทย (ฉบับครบรอบ 100 ปี พระอุบาลีคุณูปมาจารย์)

       หนังสือพจนานุกรมล้านนา-ไทย เล่มนี้เกิดขึ้นจากเจตนารมณ์ของ รองศาสตราจารย์ ดร.วันชัย พลเมืองดี ที่ต้องการสร้างองค์ความรู้และอนุรักษ์ "คำเมือง" หรือภาษาถิ่นของชาวไทยล้านนาไม่ให้สูญหายไปตามกาลเวลา เนื่องจากในปัจจุบันพบว่าคนล้านนารุ่นใหม่เริ่มสื่อสารด้วยภาษาถิ่นผิดเพี้ยนไป หรือบางส่วนไม่สามารถอ่านและเขียนอักษรล้านนาได้เลย หนังสือเล่มนี้จึงทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมโยงความเข้าใจระหว่างภาษาล้านนา ภาษาไทยกลาง และภาษาอังกฤษ เข้าด้วยกันในรูปแบบพจนานุกรม 3 ภาษา ซึ่งถือเป็นมิติใหม่ที่ช่วยขยายขอบเขตการศึกษาให้กว้างขวางขึ้น โดยเนื้อหาภายในมุ่งเน้นการแสดงให้เห็นถึงรากเหง้าทางวัฒนธรรมผ่านตัวอักษรและการออกเสียงที่เป็นเอกลักษณ์

       หัวใจสำคัญของหนังสือคือการรวบรวมคำศัพท์ล้านนาที่มีความหมายตรงกับภาษาไทยกลาง โดยจัดแบ่งเนื้อหาออกเป็น 5 ส่วนหลัก เริ่มจากการปูพื้นฐานเรื่องอักษรล้านนา ทั้งพยัญชนะ สระ และอักษรพิเศษ ต่อด้วยการอธิบายหลักการเขียนและการผสมคำที่พบในคัมภีร์โบราณ นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับ "ระบบเสียง" โดยเน้นการถอดเสียงอ่านให้ใกล้เคียงกับสำเนียงล้านนาแท้ๆ แม้ว่าบางครั้งการเขียนคำอ่านอาจไม่ตรงตามหลักไวยากรณ์ภาษาไทยกลางเป๊ะๆ แต่ทำไปเพื่อรักษาอัตลักษณ์การออกเสียงดั้งเดิมไว้ เช่น การเลือกใช้สระ "เอือ" ในรูปแบบเฉพาะเพื่อคงรากศัพท์เดิม

       นอกจากมิติทางด้านภาษาแล้ว หนังสือเล่มนี้ยังเป็นเสมือน "หนังสือที่ระลึก" ในโอกาสครบรอบ 100 ปี ของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง ธมฺมปญฺญมหาเถระ) และเป็นการอุทิศผลงานให้แก่พระพุทธศาสนาและบูรพาจารย์ ผู้เขียนหวังว่าผลงานชิ้นนี้จะเป็นจุดประกายเล็กๆ ในการสืบทอดอักขระล้านนาให้คงอยู่ และเป็นประโยชน์ต่อนักเรียน นักศึกษา รวมถึงผู้ที่สนใจทั่วไปที่ต้องการศึกษาภาษาล้านนาอย่างจริงจัง เพื่อให้มรดกทางภูมิปัญญาของ "คนเมือง" ยังคงมีลมหายใจต่อไปในอนาคต

จากการรวบรวมข้อมูลในส่วน "คำชี้แจง" สามารถแบ่งโครงสร้างเนื้อหาที่ปรากฏในเล่มได้ดังนี้:

       ส่วนที่ 1 อักษรภาษาไทยล้านนา: แนะนำตัวอักษรพื้นฐาน พยัญชนะ สระ และอักษรพิเศษที่จำเป็นในการเริ่มต้นศึกษา

       ส่วนที่ 2 หลักการเขียน: อธิบายวิธีการผสมคำ การใช้ตัวข่ม (ตัวซ้อน) และเปรียบเทียบรูปแบบการเขียนที่มักปรากฏในคัมภีร์ล้านนาโบราณ

       ส่วนที่ 3 ระบบเสียงและการอ่านออกเสียง: เน้นวิธีการออกเสียงตามสำเนียงล้านนา โดยมีข้อตกลงในการสะกดคำอ่านเพื่อให้ผู้อ่านเข้าถึงสำเนียงที่ถูกต้องที่สุด

       ส่วนที่ 4 การเปรียบเทียบความหมายไทยกลาง: การให้คำนิยามหรือคำแปลที่ตรงกับภาษาไทยมาตรฐาน เพื่อให้ผู้ใช้พจนานุกรมเข้าใจความหมายได้ทันที

       ส่วนที่ 5 ภาคภาษาอังกฤษ: การระบุความหมายในภาษาอังกฤษที่มีความหมายใกล้เคียงกับคำศัพท์ล้านนานั้นๆ เพื่อความเป็นสากล