หางดง ถิ่นหัตถกรรม

        หนังสือ "หางดง ถิ่นหัตถกรรม" เป็นผลผลิตจากโครงการสร้างความเข้มแข็งทางวิชาการให้กับชุมชน โดยสำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อรวบรวมข้อมูลและสร้างฐานข้อมูลเกี่ยวกับช่างศิลปหัตถกรรมในเขตอำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งถือเป็นแหล่งรวมงานหัตถกรรมที่สำคัญของภาคเหนือ เนื้อหาภายในเล่มสะท้อนให้เห็นว่า งานหัตถกรรมของหางดงไม่ได้เป็นเพียงแค่การผลิตสิ่งของเครื่องใช้ แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เกิดจากการสืบทอดองค์ความรู้จากบรรพบุรุษ บางแขนงเป็นวิชาเฉพาะที่ถ่ายทอดกันภายในครอบครัว ทำให้งานแต่ละชิ้นมีเอกลักษณ์และคุณค่าทางจิตใจสูง

        ปัจจัยสำคัญที่หล่อหลอมให้หางดงเป็นเมืองแห่งหัตถกรรม ประกอบด้วยสภาพแวดล้อมทางภูมิศาสตร์ การใช้สิ่งวัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่น รวมถึงอิทธิพลจากขนบธรรมเนียม ประเพณี ความเชื่อ และพิธีกรรมของคนในชุมชน อย่างไรก็ตาม หนังสือเล่มนี้ได้ชี้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงในช่วงที่ผ่านมา ทั้งในมิติทางสังคมและเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบต่อวิถีการผลิต เช่น การเปลี่ยนจากการใช้เคเบิลหรือวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นมาเป็นการซื้อวัสดุจากต่างถิ่น ซึ่งส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น และงานหัตถกรรมบางประเภทเริ่มมีความเสี่ยงที่จะสูญหายไปจากพื้นที่

        การจัดทำหนังสือเล่มนี้จึงเป็นเสมือนการบันทึกประวัติศาสตร์และภูมิปัญญา เพื่อเป็นเครื่องมือในการส่งเสริมและอนุรักษ์งานศิลปหัตถกรรมให้คงอยู่สืบไป โดยรวบรวมรายชื่อและประวัติของช่างฝีมือตัวจริงในพื้นที่ เพื่อให้ผู้ที่สนใจและนักวิชาการสามารถใช้เป็นแหล่งอ้างอิงและสืบค้นข้อมูลในเชิงลึกได้ รวมถึงเป็นการเชิดชูเกียรติศิลปินพื้นบ้านที่ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชนหางดงให้เป็นที่ประจักษ์แก่สังคมในวงกว้าง

        เนื้อหาในเล่มถูกแบ่งออกเป็นหมวดหมู่ตามประเภทของงานหัตถกรรมและข้อมูลเชิงวิชาการ ดังนี้:

ส่วนนำ: ประกอบด้วยสารจากผู้บริหาร (ผศ.วิลาวัณย์ เศวตเศรณี), คำนำโดยหัวหน้าโครงการ และบทกลอน "หางดง ถิ่นหัตถกรรม" ที่พรรณนาถึงความรุ่มรวยของงานช่างในพื้นที่

งานเครื่องจักสานหางดง (หน้า 7-32): นำเสนอเทคนิคและช่างฝีมือด้านการสานฝาจีบ ลายอำ, ลายหัวหมู, ลายลำไย, ลายเป๊าะ ไปจนถึงงานหวายเครื่องเรือน

งานเครื่องปั้นดินเผาหางดง (หน้า 33-60): รวบรวมเรื่องราวของช่างปั้นหม้อดินประเภทต่างๆ เช่น หม้อต้ม, หม้อสาว, หม้อแกง, หม้อน้ำ และงานปั้นน้ำต้น รวมถึงงานเผาทางทีป

งานไม้หางดง (หน้า 61-92): ครอบคลุมงานแกะสลักไม้รูปแบบต่างๆ เช่น แกะสลักครุฑ, สิงห์, ลายพระและเทพเจ้า, ลายพรรณพฤกษา รวมถึงงานศิลปะจากเคียนไม้ (บ้านตองกาย, บ้านถวาย) และการทำปราสาทไม้

ภาคผนวก (หน้า 93): ทำเนียบรายชื่อผู้เชี่ยวชาญด้านงานศิลปหัตถกรรมในเขตอำเภอหางดง เพื่อใช้สำหรับการติดต่อและศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม