พระราชวังจันทน์ : สถานภาพ องค์ความรู้ รูปลักษณ์สัณฐาน

       หนังสือเล่มนี้เป็นการรวบรวมข้อมูล หลักฐาน การวิเคราะห์ และมุมมองทางวิชาการที่ได้จากการค้นคว้าวิจัยและการจัดประชุมสัมมนาโดยสถานอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวร เมื่อวันที่ 29 – 30 พฤษภาคม 2556 เนื้อหาหลักมุ่งเน้นไปที่การสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับ "พระราชวังจันทน์" ในฐานะสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ของเมืองพิษณุโลก ซึ่งเคยเป็นที่ประทับของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ และเป็นสถานที่พระราชสมภพรวมถึงที่ประทับขณะดำรงพระอิสริยยศพระมหาอุปราชของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

       จุดเริ่มต้นที่สำคัญของการศึกษาครั้งนี้มาจากการขุดพบอิฐจำนวนมากในบริเวณโรงเรียนพิษณุโลกพิทยาคม (เดิม) เมื่อปี 2535 ซึ่งนำไปสู่การตั้งคำถามและการสืบค้นทางโบราณคดีอย่างจริงจัง หนังสือได้นำเสนอประเด็นความขัดแย้งและข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการบูรณะ โดยมีการคัดค้านการก่อสร้างต่อเติมที่ไม่มีหลักฐานยืนยันชัดเจน เนื่องจากมองว่าเป็น "ข้อมูลที่ถูกทำปลอมขึ้น" และเน้นย้ำว่าซากโบราณสถานจะมีคุณค่าได้ก็ต่อเมื่อคนในสังคมร่วมกันสร้างคุณค่าและตระหนักถึงความสำคัญของมัน

       นอกจากมิติทางประวัติศาสตร์แล้ว หนังสือยังวิเคราะห์ถึง "รูปลักษณ์สัณฐาน" และแนวทางการบริหารจัดการพื้นที่ในเชิงเศรษฐกิจและสังคม โดยเสนอให้พระราชวังจันทน์เป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ แหล่งท่องเที่ยว และสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของชาวเมือง เป้าหมายสูงสุดที่หนังสือเล่มนี้พยายามผลักดันคือการทำให้พระราชวังจันทน์ได้รับการยอมรับและยกระดับให้เป็น "มรดกโลก" เช่นเดียวกับอุทยานประวัติศาสตร์ที่กำแพงเพชร สุโขทัย และศรีสัชนาลัย ซึ่งความสำเร็จนี้ขึ้นอยู่กับความตระหนักรู้และการมีส่วนร่วมของชาวพิษณุโลกเป็นสำคัญ

เนื้อหาในเล่มถูกแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ การบรรยายพิเศษ และบทความประกอบการสัมมนา ดังนี้:

• ประวัติศาสตร์และบทบาทของเมือง: เนื้อหาครอบคลุมเรื่องพระราชวังจันทน์ในฐานะราชสำนักเมืองพิษณุโลก และความทรงจำของคนพิษณุโลกที่มีต่อสถานที่แห่งนี้ (บรรยายโดย อาจารย์พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ และ ดร.สมคิด ศรีสิงห์)
• การขุดค้นและการจัดการ: กล่าวถึงกระบวนการขุดค้นทางโบราณคดี แนวทางการพัฒนา และการบริหารจัดการพื้นที่พระราชวังจันทน์ (บรรยายโดย คุณนาตยา กรณีกิจ และ คุณพีรพน พิสณุพงศ์)
• การวิเคราะห์เชิงสถาปัตยกรรม: การศึกษาเรื่องรูปลักษณ์และสัณฐานของพระราชวังจันทน์โดยละเอียด (บรรยายโดย ดร.สันติ เล็กสุขุม)
• มุมมองด้านสังคมและมรดกวัฒนธรรม: บทความที่ว่าด้วยการรับรู้และความทรงจำของสังคมไทยต่อพระราชวังจันทน์ รวมถึงความเชื่อมโยงกับโบราณสถานสำคัญอื่นๆ ในพิษณุโลก เช่น วัดวิหารทอง วัดศรีสุคต และวัดโพธิ์ทอง เพื่อฉายภาพจินตนาการจากอดีตสู่อนุรักษ์ในอนาคต