เขลางค์นคร และเมืองลำปาง มรดกประวัติศาสตร์แห่งลุ่มน้ำวัง

       หนังสือเล่มนี้เป็นการรวบรวมและเรียบเรียงองค์ความรู้ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีของเมืองลำปางอย่างละเอียด โดยมุ่งเน้นไปที่พัฒนาการของการตั้งถิ่นฐานและการสร้างเมืองในเขตลุ่มแม่น้ำวัง ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญที่มีร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์มาอย่างยาวนานตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ดังจะเห็นได้จากการค้นพบโครงกระดูกและภาพเขียนสีที่ประตูผา เนื้อหาภายในเล่มสะท้อนให้เห็นถึงความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมจากยุคหริภุญไชย ที่มีการสร้างเมือง "เขลางค์นคร" โดยเจ้าอนันตยศ พระราชโอรสของพระนางจามเทวี ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ยุคล้านนาและการอยู่ภายใต้การปกครองของพม่าเป็นเวลานานกว่า ๒๐๐ ปี

       จุดเด่นสำคัญของหนังสือคือการฉายภาพเหตุการณ์กอบกู้อิสรภาพของหนานทิพย์ช้าง (พ่อเจ้าทิพย์ช้าง) วีรบุรุษแห่งเมืองนครลำปาง ผู้เป็นต้นกำเนิดสายตระกูลเจ้าเจ็ดตน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการฟื้นฟูบ้านเมืองร่วมกับสยาม นอกจากประวัติศาสตร์การเมืองแล้ว ผู้เขียนยังได้รวบรวม "สรรพสาระ" ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เป็นรูปธรรม เช่น วัดพม่าในเมืองลำปางที่มีศิลปะยุคหลัง เครื่องปั้นดินเผา (เซรามิก) ที่มีมาแต่โบราณ และสัญลักษณ์ประจำจังหวัดอย่าง "ไก่เผือก" หนังสือเล่มนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงบันทึกเหตุการณ์ในอดีต แต่ยังเป็นคู่มือที่ช่วยให้คนรุ่นหลัง โดยเฉพาะชาวลำปาง ได้เข้าใจถึงรากเหง้าและคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมในพื้นที่ของตนเองอย่างลึกซึ้งและเป็นระบบ

สรุปเนื้อหาคร่าวๆ จากสารบัญ

เนื้อหาในเล่มถูกแบ่งออกเป็น ๕ บทหลัก และส่วนภาคผนวก ดังนี้:

บทที่ ๑ มนุษย์โบราณและหลักฐานสมัยก่อนประวัติศาสตร์: ศึกษาการตั้งถิ่นฐานยุคแรกเริ่มในลุ่มแม่น้ำวัง

บทที่ ๒ การเกิดของเมืองเขลางค์นครและเมืองลำปางในสมัยหริภุญไชย: ความสัมพันธ์กับอาณาจักรหริภุญไชยและการวางรากฐานเมือง

บทที่ ๓ เมืองเขลางค์นคร (เมืองนคร/เมืองลคร) ในสมัยล้านนาและรัตนโกสินทร์: พัฒนาการของเมืองผ่านยุคสมัยต่างๆ จนถึงยุคหัวเมืองเหนือ

บทที่ ๔ เมืองลำปาง (ลัมภกัปปะนคร) หรือเมืองอาลัมพางค์: ประวัติความเป็นมาของชื่อเมืองและบทบาทในช่วงสมัยล้านนาและรัตนโกสินทร์

บทที่ ๕ สรรพสาระประวัติศาสตร์และโบราณคดีลุ่มน้ำวัง: รวบรวมเกร็ดความรู้และสถานที่สำคัญ เช่น

พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ (ดอยงาม) และพระธาตุม่อนพญาแช่

พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง (พระแก้วมรกตและพระแก้วดอนเต้า)

องค์ประกอบเมืองโบราณ (สะดือเมือง, ข่วงเมือง, หลักเมือง)

สถาปัตยกรรมวิหารล้านนาแท้ ๘ แห่ง และวิหารวัดปงยางคก

ศิลปะพม่าในวัดต่างๆ และตำนาน "ไก่เผือก"