ทางสายวัฒนธรรม : รวมบทความพิเศษในรอบทศวรรษ

       หนังสือ "ทางสายวัฒนธรรม" เป็นการประมวลผลงานทางวิชาการและบทความพิเศษของศาสตราจารย์สุธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์ ซึ่งกลั่นกรองจากประสบการณ์การศึกษาค้นคว้าและการลงมือปฏิบัติจริงในด้านมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มานานกว่า 5 ทศวรรษ โดยเน้นหนักไปที่เรื่องราวของ "ทักษิณคดี" หรือการศึกษาเกี่ยวกับภาคใต้ของประเทศไทยเป็นหลัก สาระสำคัญของเล่มนี้แสดงให้เห็นถึงความพยายามในการเชื่อมโยงรากเหง้าทางวัฒนธรรมดั้งเดิมเข้ากับการเปลี่ยนแปลงในยุคโลกาภิวัตน์ โดยผู้เขียนยึดถือหลักการที่ว่าผลงานทางวิชาการเหล่านี้เป็น "สมบัติของส่วนรวม" ที่ควรถูกส่งคืนสู่ชุมชนเพื่อเพิ่มพูนคุณค่าให้แก่ท้องถิ่น

       เนื้อหาภายในเล่มเป็นการรวบรวมบทความที่เคยใช้บรรยายหรือเขียนขึ้นในโอกาสต่าง ๆ ซึ่งสะท้อนถึงการตกผลึกทางความคิดที่เป็นระบบ โดยใช้หลัก "โยนิโสมนสิการ" และ "กัลยาณมิตร" ในการทำงานวิชาการ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงการบันทึกประวัติศาสตร์หรือจารีตประเพณีเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็น "วิธีวิทยา" ในการทำความเข้าใจโครงสร้างทางสังคมและภูมิปัญญาในพื้นที่ภาคใต้และคาบสมุทรมลายู ซึ่งมีความซับซ้อนของพหุวัฒนธรรม ทั้งในแง่ของศิลปะการแสดง ศิลปหัตถกรรม ภาษาถิ่น และวรรณกรรมท้องถิ่น เพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพรวมของความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับสภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมที่หล่อหลอมให้เกิดอัตลักษณ์เฉพาะตัว

       นอกจากนี้ ผู้เขียนยังชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการสร้างหน่วยงานวิจัยด้านมนุษยศาสตร์ที่มีความเป็นเลิศ เพื่อเป็นฐานในการขับเคลื่อนการศึกษา อนุรักษ์ และส่งเสริมวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน แม้บทความบางเรื่องอาจมีความทับซ้อนกันบ้างเนื่องจากเขียนขึ้นต่างวาระ แต่ทุกบทความล้วนมุ่งตอบคำถามหลักเกี่ยวกับรากฐานของสังคมมนุษย์ โดยเฉพาะการแก้ไขปัญหาและทำความเข้าใจความขัดแย้งในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ผ่านมุมมองทางวัฒนธรรม ซึ่งถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความเข้าใจอันดีและการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข

สรุปเนื้อหาคร่าว ๆ จากสารบัญ

เนื้อหาในหนังสือถูกแบ่งออกเป็นบทความวิชาการจำนวน 12 หัวข้อหลัก ดังนี้:

• ความเป็นเลิศด้านมนุษยศาสตร์: การสร้างศูนย์และหน่วยงานวิจัยเพื่อความเป็นเลิศในสายงานนี้
• วัฒนธรรมการเรียนรู้: ศึกษาบริบทการเรียนรู้ของคนไทยในเชิงวัฒนธรรม
• นิยามของภูมิปัญญา: การทำความเข้าใจความหมายและรากเหง้าของภูมิปัญญาที่หลากหลาย
• ภูมิปัญญาในสองแง่มุม: วิเคราะห์ภูมิปัญญาในฐานะที่เป็นทั้ง "ยา" (คุณประโยชน์) และ "มายา" (สิ่งที่อาจบิดเบือน)
• คาบสมุทรและจุดเชื่อม: การตกผลึกของภูมิปัญญาในบริเวณคาบสมุทรที่มีความเชื่อมโยงกัน
• พลังงานวิจัย: จิตวิญญาณและพลังที่ได้รับจากการขับเคลื่อนงานวิจัยเชิงพื้นที่
• ภาษาและวรรณกรรมท้องถิ่น: การให้ความสำคัญกับเวทีของภาษาถิ่นและงานเขียนพื้นบ้าน
• ศิลปะการแสดงภาคใต้: รวบรวมและวิเคราะห์ศิลปะการแสดงที่เป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้
• ศิลปหัตถกรรมไทย: การปรับตัวของงานฝีมือจากรากเหง้าเดิมสู่กระแสโลกปัจจุบัน
• โครงสร้างสังคมชายแดนใต้: วิเคราะห์เจาะลึกสภาพสังคมในจังหวัดชายแดนภาคใต้
• สายใยไทยทักษิณ-มลายู: ความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมระหว่างไทยภาคใต้กับมลายูตอนบน
• ปัญหาภาคใต้: มุมมองต่อปัญหาความไม่สงบและการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ผ่านเลนส์ทางวัฒนธรรม