แนวทางปฏิบัติและมาตรการอนุรักษ์ พัฒนา และฟื้นฟูคุณภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เมืองเก่าและพื้นที่โดยรอบ

       เอกสารฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อกำหนดแนวทางปฏิบัติและมาตรการในการอนุรักษ์ พัฒนา และฟื้นฟูคุณภาพสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ "เมืองเก่า" ซึ่งถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่สำคัญของชาติ โดยทางสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ตระหนักถึงปัญหาการเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อมในเมืองเก่าที่อาจสูญเสียคุณค่าและองค์ประกอบที่สำคัญไปตามกาลเวลาและการขยายตัวของเมือง จึงได้ริเริ่มโครงการนี้เพื่อสร้างมาตรฐานในการจัดการที่เป็นรูปธรรม

       เนื้อหาในเล่มมุ่งเน้นการศึกษาพื้นที่นำร่องในกลุ่มเมืองเก่าภาคเหนือตอนบน 4 แห่ง ได้แก่ เมืองเก่าลำปาง เมืองเก่าลำพูน เมืองเก่าน่าน (ซึ่งถูกจัดอยู่ในกลุ่มความสำคัญเร่งด่วนลำดับที่ 1) และ เมืองเก่าแพร่ (ความสำคัญเร่งด่วนลำดับที่ 2) โดยให้คำนิยามของ "เมืองเก่า" ตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2546 ว่าเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะพิเศษเฉพาะแห่ง มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมท้องถิ่น มีรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ผสมผสาน หรือเป็นพื้นที่เมืองดั้งเดิมที่มีโบราณสถานประกอบอยู่ ซึ่งการศึกษาเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงการเก็บข้อมูลในอดีต แต่เป็นการนำมาประยุกต์ใช้เพื่อสร้างแนวทางจัดการพื้นที่ให้เหมาะสมกับยุคปัจจุบัน

       หัวใจสำคัญของเอกสารคือการเสนอแนวทางและมาตรการอนุรักษ์ที่ครอบคลุม ทั้งในด้านการบริหารจัดการพื้นที่เมืองเก่าและพื้นที่ต่อเนื่อง โดยมุ่งเน้นการแก้ปัญหาที่ตรงจุด เช่น ปัญหาการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมที่เสื่อมโทรม และการขาดแนวทางที่เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน เพื่อให้ท้องถิ่นหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถนำไปใช้เป็นเครื่องมือในการดำเนินงานได้อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ มีมาตรฐาน และสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงของพื้นที่

       สุดท้าย เอกสารฉบับนี้มุ่งหวังให้เกิดความตระหนักในคุณค่าของเมืองเก่าแก่ประชาชนและผู้บริหาร เพื่อให้เกิดการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมและเชิดชูอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตที่ดีของคนในชุมชน และช่วยรักษาหลักฐานทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมให้คงอยู่เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านวิวัฒนาการทางสังคมของมนุษย์สืบต่อไป

       เนื้อหาในเล่มถูกแบ่งออกเป็นส่วนหลักๆ ดังนี้:

ส่วนนำ: บทสรุปผู้บริหารและความเป็นมาของโครงการ

       บทที่ 1-2 ข้อมูลพื้นฐานและนิยาม: อธิบายความหมายของเมืองเก่า แนวคิดหลักการ และข้อกำหนดทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างความเข้าใจที่ตรงกัน

       บทที่ 3 แนวทางการรักษาอัตลักษณ์: เน้นเรื่องการอนุรักษ์ภูมิทัศน์และการฟื้นฟูเมืองเก่าให้คงความสวยงามตามประวัติศาสตร์

       บทที่ 4 มาตรการและการดำเนินงาน: เป็นส่วนที่ว่าด้วยการวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุ และการเสนอแนวทางบริหารจัดการในระดับปฏิบัติการ รวมถึงการฟื้นฟูชุมชนและเมือง

       ส่วนท้าย: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย กฎหมายท้องถิ่น และมาตรการจูงใจเพื่อให้เกิดการนำแผนไปปฏิบัติจริง พร้อมบรรณานุกรมอ้างอิง