เมื่อวันที่ 6-7 กุมภาพันธ์ 2569 ศูนย์ศิลปะและวัฒนธรรมล้านนา ได้นำคณะบุคลากรและนิสิตลงพื้นที่ ณ ตำบลเวียงเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เพื่อศึกษาและบันทึกข้อมูล "พิธีเลี้ยงผีเมง" โดยได้รับความอนุเคราะห์ข้อมูลและประสานงานจาก พ่อหนานบุญศรี วรรณศรี ปราชญ์ชาวบ้านจังหวัดลำปาง เพื่อรวบรวมองค์ความรู้ท้องถิ่นมาผลิตเป็นสื่อสร้างสรรค์ในการเผยแพร่อัตลักษณ์ล้านนาสอดคล้องกับสโลแกน "สืบสาน สร้างสรรค์ ศิลปะและวัฒนธรรมล้านนาสู่สากล"

รากเหง้าจากหริภุญชัยสู่ศรัทธาแห่งนครลำปาง

พิธีเลี้ยงผีเมงเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนถึงสายสัมพันธ์ระหว่างชนชาติมอญ (เม็ง) กับดินแดนล้านนามาอย่างยาวนาน โดยเชื่อว่าเป็นการสืบทอดเชื้อสายมาจากสมัย พระนางจามเทวี แห่งนครหริภุญชัย ในจังหวัดลำปางมักพบการถือปฏิบัติอย่างเหนียวแน่นในกลุ่มตระกูลเจ้านายเก่าและชุมชนริมน้ำวัง ซึ่งถือเป็นพิธีกรรมที่มีระเบียบแบบแผนชัดเจน เพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อบรรพบุรุษผู้ล่วงลับ

กุศโลบายทางสังคมและคุณค่าที่มากกว่าความเชื่อ

จากการสังเกตการณ์ในพิธีกรรมครั้งนี้ พบว่าพิธีเลี้ยงผีเมงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของจิตวิญญาณ แต่ยังแฝงไปด้วยคุณค่าทางสังคมที่สำคัญ: 
วันรวมใจเครือญาติ: เป็นวาระสำคัญที่ทำให้ลูกหลานในตระกูลที่อยู่ห่างไกลได้กลับมาพบปะและทำกิจกรรมร่วมกัน สร้างความสมัครสมานสามัคคีในหมู่คณะ
กระบวนการขัดเกลาจริยธรรม: ผ่านบทบาทของร่างทรงที่ทำหน้าที่เป็นตัวแทนบรรพบุรุษในการอบรมสั่งสอนลูกหลานให้รู้จักสัมมาคารวะต่อผู้อาวุโส และตักเตือนให้ตั้งมั่นอยู่ในกรอบของศีลธรรม
การบำรุงขวัญและจิตใจ: พิธีกรรมทำหน้าที่เป็นที่พึ่งทางใจ ช่วยสร้างความเชื่อมั่นและขจัดปัดเป่าสิ่งไม่เป็นสิริมงคลออกไปจากครอบครัว

ยกระดับวัฒนธรรมท้องถิ่นผ่านสื่อสมัยใหม่

การลงพื้นที่ในครั้งนี้ ศูนย์ศิลปะและวัฒนธรรมล้านนาได้บันทึกภาพเหตุการณ์จริงและสัมภาษณ์เชิงลึกเพื่อนำไปจัดทำเป็น สารคดีสั้น สำหรับเผยแพร่ผ่านสื่อประชาสัมพันธ์ของหน่วยงาน เพื่อให้คนรุ่นใหม่ทั้งในระดับประเทศและสากลได้เข้าถึงแก่นแท้ของวัฒนธรรมล้านนาที่มีความหลากหลายและทรงคุณค่า อันเป็นหนึ่งในภารกิจหลักด้านการสร้างเครือข่ายและการอนุรักษ์ฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรมให้ยั่งยืนสืบไป